Thi đua lập thành tích Chào mừng 50 Năm thành lập huyện Ba Vì

Giáo dục - quốc sách hàng đầu, tương lai của dân tộc

Thứ hai - 21/11/2016 22:26

Giáo dục - quốc sách hàng đầu, tương lai của dân tộc

Bài viết của Nguyên Uỷ viên Bộ Chính trị, nguyên Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Thủ tướng Chính phủ - Phạm Văn Đồng. Bài đã in trong sách Về vấn đề giáo dục - đào tạo, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1999.

1. Quốc sách hàng đầu là gì? Và vì sao nói giáo dục là quốc sách hàng đầu? Theo ý tôi, nói giáo dục là quốc sách hàng đầu, điều đó có nghĩa là sự nghiệp giáo dục và chính sách giáo dục của Đảng và Nhà nước ta có tầm quan trọng hàng đầu, các cơ quan có thẩm quyền và mọi người, mọi tầng lớp nhân dân trong cả nước đều phải coi trọng như vậy và phải làm đúng như vậy.

Ở đây, khi nói giáo dục là quốc sách hàng đầu, tôi đặc biệt coi trọng chữ Quốc. Theo nghĩa đen, chữ Quốc có nghĩa là nước, được dùng một cách đích đáng, ở chỗ giáo dục có liên quan mật thiết đến mọi người, đem lại lợi ích cho mọi người, các tầng lớp nhân dân, các địa phương; và mọi người, các tầng lớp nhân dân, các địa phương phải làm hết sức mình vì sự nghiệp giáo dục. Mọi người ở đây là phỏng theo ý của Bác Hồ: "Ai cũng được học hành". Chữ Quốc dưới chế độ ta khác hẳn với chữ Quốc trong lịch sử nước ta trước đây cũng như lịch sử các nước khác trên thế giới. Bởi lẽ, chữ Quốc trong bối cảnh trước đây, thông thường chỉ có nghĩa là giai cấp thống trị. Trong lịch sử nước Pháp, vua Lui 14 thế kỷ XVII, từng nói "nhà nước là ta". Như vậy là đủ rồi, không cần phải bình luận thêm gì nữa. Trở lại tình hình nước ta, từ cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945, chữ Quốc dần dần giàu thêm ý nghĩa đích thực của nó là nước, là dân. Đồng thời với chữ Quốc như trên vừa trình bày, chữ Công cũng có ý nghĩa lịch sử như chữ Quốc.

 Bây giờ tôi nói đến một điểm có tầm quan trọng to lớn mà lâu nay chúng ta chưa chú ý đầy đủ, thậm chí chưa chú ý, và quan trọng hơn nữa là có khi những người có trách nhiệm cũng chưa quan tâm đúng mức.

Ở đây phải thấy quốc sách hàng đầu trước hết là hưởng thụ và cống hiến, mọi người được hưởng thụ và mọi người phải cống hiến. Thử hỏi, về hưởng thụ có phải mọi người đã được hưởng như nhau? Không đâu! Vị trí con người trong xã hội khác nhau, giàu nghèo khác nhau, khả năng khác nhau nên hưởng thụ khác nhau. Còn về cống hiến, cần phân tích cụ thể hơn, đầy đủ hơn. Người có chức, có quyền, người có vị trí trong xã hội, người có nhiều khả năng, và những người bình thường, mỗi người có sự cống hiến khác nhau. Nói một cách giản đơn nhất: mọi người đều phải cống hiến tất cả những gì mình có thể làm được cho giáo dục - quốc sách hàng đầu. Đi sâu hơn một chút nữa thì phải hỏi: Anh là ai? Khả năng của anh có những gì? Hoài bão của anh đối với giáo dục tha thiết đến chừng nào? Anh đã nghiên cứu, suy nghĩ và vươn lên cống hiến ra sao về vật chất, tình cảm và trí tuệ cho sự nghiệp giáo dục? Chỉ gợi như vậy thôi cũng thấy chúng ta đứng trước những vấn đề rất mới về quan điểm giáo dục là quốc sách hàng đầu. Mỗi người trong quốc dân đồng bào ta đều có thể suy nghĩ và tự mình trả lời những điều tôi vừa gợi ý trên đây. Tóm lại, mọi người được hưởng thụ thì mọi người đòi hỏi, đồng thời phải cống hiến, mà nếu ai chưa làm đúng mức thì phải gắng sức làm hết mình. Trong chế độ của chúng ta, quyền lợi gắn với nghĩa vụ là như vậy.

Trên đây nói về giáo dục là quốc sách, bây giờ nói thêm về hàng đầu. Vậy hàng đầu là thế nào? Nói hàng đầu có nghĩa là hàng thứ nhất và còn có nghĩa là đi trước một bước. Hiện nay ở nước ta, nhân dân đòi hỏi một cách thiết tha, một cách khẩn trương, một cách thiết thực cả hai: giáo dục phải xếp ở hàng thứ nhất và đi trước một bước, chứ nhất định không để nó ở hàng bét và lẹt đẹt theo sau. Chúng ta hãy xem thử giáo dục ở nước ta đã đứng ở hàng đầu chưa? Nó chưa phải là hàng thứ nhất và cũng chưa phải là đi trước một bước trong khi người hưởng thụ thì đòi hỏi, còn người có quyền thì ít khi nhớ đến.

Tôi phải nói mạnh mẽ như vậy để mong đợi các cơ quan có thẩm quyền ở nước ta chú ý nhiều hơn nữa, đầy đủ hơn nữa đến sự nghiệp giáo dục, không chỉ vì lợi ích trước mắt mà còn vì tương lai của dân tộc.

2. Giáo dục là tương lai của dân tộc, chủ yếu là nói cái gì? Phải chăng là nhấn mạnh vai trò và tác dụng vô cùng quan trọng của giáo dục đối với sự hưng thịnh của dân tộc, sự hưng thịnh về chính trị, về kinh tế, về văn hoá, về xã hội, về cuộc sống (cuộc sống vật chất, cuộc sống văn hoá, cuộc sống tinh thần...).

"Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu", cần hiểu câu nói này của Bác Hồ như thế nào để có chiều rộng và chiều sâu đích đáng về trước mắt và lâu dài? Phải chăng, đây là đòi hỏi lịch sử và cơ hội lịch sử phát triển giáo dục đến mức cao nhất, với tất cả những cống hiến quý báu của nó đối với dân tộc Việt Nam ta trong thời đại Hồ Chí Minh, từ nay cho đến những thế hệ mai sau, nhằm bù đắp lại biết bao điều dân tộc Việt Nam ta chưa làm được, chưa có được trong quá trình lịch sử đã qua.

Giáo dục là tương lai của dân tộc, tức là tương lai của con người, của mọi người, trên quan điểm "sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người", theo học thuyết Mác - Lênin. Ở đây, một lần nữa, tôi muốn nhắc lại câu nói của Bác Hồ: "Muốn có chủ nghĩa xã hội, trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa". Câu nói của Bác vạch ra điểm xuất phát, đồng thời là mục tiêu, là động lực của sự phát triển xã hội, phát triển dân tộc, phát triển con người, đưa đến con người làm chủ thiên nhiên, làm chủ xã hội, làm chủ bản thân. Đây là phương hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội phù hợp với hoàn cảnh lịch sử của nước ta, gắn với sự nghiệp cách mạng của nhân dân thế giới, gắn với thời đại. Công cuộc này rất mới mẻ, chưa có tiền lệ, đồng thời công tác nghiên cứu lý luận của chúng ta cũng chưa đưa lại những kết quả mong muốn. Cho nên, ở đây chỉ có thể đề ra một vài điểm sơ bộ về phương hướng, bước đi và tiền đề của sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Nhân đây, tôi muốn nhắc lại một câu nói của Các Mác mà trước đây tôi đã trích dẫn: Giai cấp công nhân "không cần phải thực hiện một lý tưởng nào cả, mà chỉ cần giải phóng những nhân tố của xã hội mới đã phát triển trong lòng xã hội tư sản cũ đang sụp đổ" (C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Sđd, t.17, tr.455-456).

Khái quát những điều nói trên đây, theo ý tôi, muốn có chủ nghĩa xã hội thì trước hết phải đào tạo, rèn luyện, xây dựng đội ngũ những con người xã hội chủ nghĩa, đồng thời phải tạo cơ sở vật chất và kỹ thuật, tư tưởng và văn hoá, những tiền đề không thể thiếu được của con đường đi lên chủ nghĩa xã hội. Tiền đề cơ bản là từng bước thực hiện quyền làm chủ của nhân dân từ thấp lên cao, từ nhỏ đến lớn, từ trên xuống, từ dưới lên theo phương châm: "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra". Có thể nói, nhân dân thực sự làm chủ đến đâu, ở đâu, thì hoạt động của Nhà nước sẽ giảm dần đến đó, và ở đó. Đó là quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

Bài này nói về giáo dục là quốc sách hàng đầu, tương lai của dân tộc, thì cũng nên nghiên cứu về thời đại Hồ Chí Minh trong lịch sử nước ta, nhất là trong tương lai gần và xa.

Trở lại câu nói của Bác: "Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu". Vậy thì một dân tộc mạnh phải là một dân tộc giỏi. Đây là luận điểm có tính triết lý rất sâu xa, phải nghiên cứu dốt, yếu, giỏi, mạnh là thế nào và phải làm gì, làm như thế nào để đạt được những mục tiêu cực kỳ rộng lớn của thời đại hưng thịnh nhất trong lịch sử nước ta - thời đại Hồ Chí Minh.

Hiện nay nước ta đang đứng trước cả thời cơ lớn và những thách thức lớn, cho nên con đường, bước đi, sự lớn lên của đất nước là không dễ dàng, phải phấn đấu kiên cường, bền bỉ và có hiệu quả mới giữ được tốc độ tăng trưởng như dự kiến và tạo tiền đề để phát triển cao hơn, nhanh hơn trong các năm sau.

Chính trong bối cảnh trên mà Đảng ta, Nhà nước ta càng phải ra sức chăm lo sự nghiệp giáo dục, coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, tương lai của dân tộc. Trong sự nghiệp này, ta có lợi thế là nhân dân ta có truyền thống hiếu học, ham học, thông minh, cần cù, chịu khó, mọi người đều chịu đựng thiếu thốn, dành dụm những gì có thể, nhằm bảo đảm cho con em mình ăn học đến nơi, đến chốn.

3. Giáo dục là quốc sách hàng đầu, tương lai của dân tộc, bởi như ở trên đã nói, giáo dục là cái đòn xeo cả loài người, các dân tộc, con người lớn lên và phấn đấu bằng cuộc cách mạng lật đổ giai cấp áp bức, bóc lột, thực hiện bước ngoặt từ Vương quốc của áp bức, bóc lột đến Vương quốc của tự do, đem lại hạnh phúc cho mọi người.

Giáo dục trong tình hình hiện nay là giáo dục trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, thực hiện dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh, thời kỳ quan trọng bậc nhất của sự nghiệp cách mạng nước ta trên con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội. Điều này có ý nghĩa rất to lớn thậm chí có ý nghĩa lịch sử về lý luận và thực tiễn, bởi lẽ công nghiệp hoá, hiện đại hoá có quan hệ mật thiết với toàn bộ sự nghiệp giáo dục. Quan hệ này là quan hệ nhân quả, phát triển không ngừng trong mọi lĩnh vực của cuộc sống: chính trị, kinh tế, văn hoá, đối nội, đối ngoại, an ninh, quốc phòng, v.v..

Sự phát triển của khoa học và công nghệ, sự phát triển của khoa học quản lý, sự phát triển nhanh chóng và đồng bộ của lực lượng sản xuất, chủ yếu là lực lượng lao động, từ trình độ thấp với công cụ thô sơ đến có nghề tinh xảo, với những máy móc ngày càng tinh vi, trình độ cao và rất cao, là những nhân tố đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Và công nghiệp hoá, hiện đại hoá đến lượt nó lại thúc đẩy sự phát triển của các ngành kinh tế, văn hoá, xã hội... Mối quan hệ này diễn ra trong tiến trình đi lên của giáo dục, đem lại dân giàu, nước mạnh, ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành.

Cốt lõi của quan hệ này là nắm bắt những thành quả khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật, khoa học xã hội - nhân văn và công nghệ thích hợp với nước ta và sử dụng những thành quả ấy một cách có lợi nhất cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Mặt khác, chúng ta phải nghiên cứu và suy nghĩ rất nhiều, rất sâu về những nước xung quanh ta, những nước đã đi trước ta, để tranh thủ mọi cơ may trong quan hệ quốc tế, từ đó có được những gì chúng ta cần cho sự phát triển khoa học và công nghệ.

Để đưa sự nghiệp cách mạng nước ta không ngừng tiến về phía trước một cách vững chắc, trong thời điểm lịch sử này chúng ta phải tập trung lực lượng đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, như các văn kiện của Đảng đã chỉ rõ. Điều này là chân lý, sáng tỏ như ban ngày, và ta có những thuận lợi trong quá trình thực hiện. Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là mọi việc đều thuận buồm xuôi gió. Thực vậy, tình hình kinh tế - xã hội nước ta vài năm lại đây cũng bộc lộ, và Đảng, Nhà nước cũng đã thấy trước, biết bao khó khăn, phức tạp cần vượt qua, biết bao cơ may và thuận lợi cần tranh thủ, biết bao dũng cảm, trí tuệ và tài năng ở mọi người, nhất là những người, những cơ quan có trách nhiệm trong hệ thống chính trị của nước ta. Chúng ta cũng phải thấy rằng, trên con đường đi lên của chúng ta trong một thời gian lịch sử không dài lắm nhưng cũng không phải là mau chóng, có nghĩa là phải cần đến vài ba thập kỷ, cần phải gắn liền một cách hữu cơ với những đổi mới không ngừng và phong trào cách mạng của quần chúng.

Tôi nhấn mạnh những điều trên đây để làm nổi bật vị trí và tác dụng to lớn và không gì thay thế được của giáo dục trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Phải có cách nhìn, tầm nhìn rộng, cao và sâu thì mới thấy hết ý nghĩa của quan điểm giáo dục là quốc sách hàng đầu, tương lai của dân tộc.

Ở đây tôi gợi một số ý về chủ trương, còn phải tiếp tục suy nghĩ thêm:

 - Phải làm Chiến lược giáo dục (việc này đề ra đã lâu nhưng năm tháng trôi qua mà ngành giáo dục vẫn chưa trả lời); phải làm Chiến lược con người (việc này cũng đã bắt đầu làm nhưng đến nay chưa xong).

 - Phải suy nghĩ, nghiên cứu để thiết kế toàn bộ hình thái nền giáo dục nước ta và đưa hình thái ấy vào thực hiện. Đây là hình thái về cơ cấu và hệ thống giáo dục trên phạm vi cả nước cho đến các khu vực, các địa phương, các cộng đồng dân cư lớn, nhỏ, từ thành phố đến nông thôn, v.v..

- Phải chú ý đúng mức đến các bộ phận cấu thành của giáo dục, của nhà trường: chính sách đào tạo, sử dụng và đãi ngộ lực lượng giảng dạy, lực lượng quản lý và lãnh đạo; chính sách đối với học sinh, sinh viên; trang bị cơ sở vật chất và kỹ thuật cho giáo dục, cho các loại nhà trường; toàn bộ kinh phí chi cho giáo dục. Đồng thời phải thấy giáo dục có liên quan mật thiết với gia đình, xã hội cũng như cuộc sống của mọi người (gần và xa, địa phương và cả nước...). Cũng cần suy nghĩ thêm về vấn đề phân cấp quản lý giáo dục từ Bộ đến các địa phương, đến các loại trường, nhất là các trường đại học...

4. Việc coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, tương lai của dân tộc cũng như việc biến quan điểm này từng bước thành hiện thực sinh động trong cuộc sống của nước ta, biến nó thành một đòn xeo của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước có ý nghĩa thiết thực, gắn liền với bối cảnh lịch sử hiện nay, đáp ứng một cách tích cực xu thế của thời đại.

Chúng ta đang sống trong một thời đại gọi là thời đại thông tin, đúng hơn là thời đại của trí tuệ, thời đại các nước trên thế giới ganh đua để phát triển, để có vị trí, có cơ hội có lợi cho mình trong quan hệ quốc tế. Thời đại ngày nay cũng là thời đại khu vực hoá, toàn cầu hoá, mọi nước, mọi dân tộc trên thế giới nếu tụt hậu sẽ bị đào thải. Tình hình đó đòi hỏi nước ta, nhân dân ta phải vươn lên phấn đấu với ý chí tự lực tự cường, tiến bộ không ngừng, có sức cạnh tranh với các nước, đem lại lợi ích cho dân tộc.

Chúng ta phải mở rộng quan hệ về giáo dục với các nước, với các tổ chức quốc tế, với các tổ chức phi chính phủ nhằm hội nhập, giao lưu, tìm kiếm sự hợp tác, sự ủng hộ, sự giúp đỡ vốn liếng, trang bị, thiết bị, kinh nghiệm...; mặt khác, chúng ta tranh thủ tối đa lực lượng người Việt Nam ở nước ngoài, trong đó có nhiều người giỏi và có trình độ về nhiều mặt, có thể đóng góp vào sự nghiệp giáo dục ở nước ta.

 Những năm gần đây, hầu hết các nước đều coi đầu tư cho giáo dục, đào tạo là đầu tư phát triển kinh tế, đầu tư cho tương lai. Sản phẩm của giáo dục, đào tạo là con người, do vậy việc đầu tư cho giáo dục, đào tạo dựa trên ngân sách nhà nước và nguồn lực của toàn xã hội.

Ngân sách chi cho giáo dục ở nước ta thường năm sau cao hơn năm trước, tuy nhiên so với các nước, còn thua thấp khá xa, do nền kinh tế của ta phát triển kém, ngân sách của ta quá nhỏ bé và thu nhập quốc dân tính theo đầu người còn rất thấp. Trong các năm tới, chúng ta phải cố gắng tăng kinh phí cho giáo dục bằng cách chống cho được nạn tham ô, lãng phí, tham nhũng... (mà dư luận xã hội đã và đang lên án mạnh mẽ và đòi hỏi xử lý nghiêm khắc) và dùng số tiền này lập nên quỹ phát triển giáo dục. Đây là một công đôi việc vừa có thêm kinh phí cho giáo dục, vừa làm trong sạch bộ máy nhà nước.

5. Nói về các lực lượng là tác nhân của quan điểm giáo dục là quốc sách hàng đầu, tương lai của dân tộctrước hết tôi nói về sự lãnh đạo của Đảng. Đảng phải phát huy đến mức cao nhất sự lãnh đạo của mình, làm cho toàn Đảng, toàn dân thấm nhuần quan điểm đúng đắn về giáo dục, từ đó hướng mọi hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị nhằm vào hiệu quả thiết thực cho giáo dục.

Nhà nước phải nâng cao năng lực quản lý của mình, đề ra những chủ trương, chính sách và động viên mọi nguồn lực đẩy giáo dục đi trước một bước, góp phần quan trọng phát triển kinh tế - xã hội theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

Các đoàn thể quần chúng phải tăng cường hoạt động về nhiều mặt, đóng góp có hiệu quả vào sự phát triển giáo dục.

Gia đình và xã hội có tác dụng tích cực đối với sự nghiệp giáo dục trong phạm vi cả nước và ở từng địa phương, từng trường học và lớp học. Tác dụng ấy cần được phát huy nhằm tạo môi trường thuận lợi cho giáo dục.

Tất cả những điều trình bày trên đây là cốt lõi của chủ trương giáo dục là quốc sách hàng đầu, tương lai của dân tộc. Từ trước đến nay, chúng ta chưa chú ý thực hiện chủ trương này một cách đầy đủ và thiết thực. Bây giờ phải có sự chuyển biến, sự đổi mới từ tư duy đến hành động và phải là một quá trình, trong đó phải luôn chú ý rằng sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố có tính quyết định nhất./.

 

Nguồn tin: Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Thống kê truy cập
  • Đang truy cập7
  • Hôm nay978
  • Tháng hiện tại56,167
  • Tổng lượt truy cập705,360
Bản đồ TP Hà Nội
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây